Lucha kanaryjska to jedyny sport prekolumbijski, który nadal jest uprawiany w Hiszpanii w swojej pierwotnej formie. Potwierdzony od czasów Guanczów, nie został przerwany przez podbój w 1496 r.: konkwistadorzy zamiast go zakazywać, włączyli go do lokalnych świąt. Dziś jest to oficjalny sport narodowy Wysp Kanaryjskich, nauczany w szkołach i organizowany w ramach cyklicznych mistrzostw.
W lucha nic nie przypomina zachodniego boksu czy zapasów. Żadnych ciosów, żadnych długotrwałych trzymań w ziemi. Walka rozgrywa się w ciągu kilku sekund równowagi i nierównowagi.
Dwóch zapaśników staje naprzeciw siebie w terrero, kręgu z piasku o średnicy 10 metrów. Każdy chwyta drugiego za dół spodni (manga). Celem jest doprowadzenie przeciwnika do dotknięcia ziemi dowolną częścią ciała inną niż stopy.
Walka rozgrywana jest w trzech podaniach (bregues). Walkę wygrywa ten, kto powali pozostałe dwa razy na trzy. Każda drużyna (bando) ustawia w szeregu 12 zapaśników, a kolejne konfrontacje wyłonią zwycięską drużynę.
Lucha w całości opiera się na technice: ułożeniu stóp, czytaniu środka ciężkości przeciwnika, wyczuciu momentu zmiany. Ciężsi zapaśnicy nie mają systematycznej przewagi.
Lucha współistnieje z dwiema innymi praktykami odziedziczonymi z czasów przedhiszpańskich. juego del palo to tradycyjna walka na kije, skodyfikowana przy użyciu precyzyjnych technik, wciąż praktykowana na wiejskich festiwalach. Salto del pastor to akrobatyczny skok z użyciem długiego kija (garota), pierwotnie używany do schodzenia stadem wąwozów. Te trzy dyscypliny są zgrupowane pod nazwą deportes autóctonos canarios i są finansowane przez rząd regionalny.
Sezon główny trwa od kwietnia do września. Mecze odbywają się na terenach miejskich, często na świeżym powietrzu, oraz podczas festynów wiejskich (romerías, fiesty patronalne). Wstęp jest bezpłatny lub symboliczny.
Turnieje międzywyspowe odbywające się w lipcu i sierpniu gromadzą najlepsze drużyny z archipelagu. Pełny harmonogram publikuje Federación de Lucha Canaria na stronie fedluchacanaria.com.
Każda gmina na Teneryfie ma przynajmniej jeden klub lucha, który przyjmuje początkujących. Podczas lokalnych festiwali regularnie oferowane są bezpłatne inicjacje. Nie wymaga specjalnego sprzętu, wystarczą solidne spodnie.
Mecze w ramach formalnej rywalizacji są ciekawsze niż pokazy turystyczne: stawka jest prawdziwa, a atmosfera publiczności (rodzinna, bardzo stronnicza) jest częścią widowiska. Zapytaj w lokalnym biurze informacji turystycznej, który klub lub impreza planuje mecz podczas Twojego pobytu.